O Çocuklar Büyüyecek...
Güncelleme tarihi: 20 Eki
O çocuklar büyüyecek
O çocuklar büyüyecek
O çocuklar…
Bugün konuşulan her şey, yarın o çocukların diline dönüşecek. Çocuğa çoğu zaman şimdinin bir fotoğrafı gibi bakılır, oysa çocuk zamanın içinde biriken, büyüdükçe taşan bir varlıktır ve bugün üstüne düşen her şey yarın karakterinde ya bir çatlak ya da bir köprü olarak kalır. Hangisinin kalacağını çocuğun farkında olmadan verdiği yanıtlar belirler, o yanıtları da büyük ölçüde etrafındaki büyüklerin tutumu biçimlendirir. Edip Cansever’in Mendilimde Kan Sesleri'nde Ahmet Abi’ye seslenen dizeler bu yüzden yalnızca şiirdeki muhataba değil, hepimize yöneltilmiş bir çağrı gibi okunabilir.
Bilmezlikten gelme Ahmet Abi
Umudu dürt
Umutsuzluğu yatıştır.
Bir çocuk dünyayı çoğu zaman adaletin küçük işaretleriyle, onların varlığıyla ya da yokluğuyla tanımaya başlar. Eşit paylaşılan bir ekmek, korkuyla bölünmeyen bir gece, evin içinde sükûnet… Çocuk adaleti bir teori olarak öğrenmez, evde, okulda, sokakta paylaşımın ve hakkaniyetin nasıl işlediğini sezerek, hissederek büyür. Paylaşımın adil olmadığı ortamlarda kelimeler daha baştan kırık dökük, korku ve öfke taşıyan bir dille gelişir. Güven duygusu filizlenmeden kurur ve çocuk, daha büyümeden her ayak sesinde başını kaldıran bir kedi gibi hayata tetikte başlar.
Evde ya da sokakta yitirilen sükûnet, savaş bölgelerinde yerini doğrudan yaşama hakkının gaspına bırakır. Gazze’de binlerce çocuk öldü, ölüyor. Bu cümle artık bir haber değil, insanlığın siciline düşülmüş bir utanç kaydıdır. Bir çocuğun ölümünün coğrafyası olmaz ama dünyanın vicdanı bugün haritalara bölünmüş durumda. Bu haritada kimi çocuk ölümleri çatışma parantezine alınıyor ve o paranteze giren her ölüm aynı anda hem kaçınılmaz hem tali sayılıyor. Oysa bir çocuğun ölümü yalnızca bir bedenin toprağa düşmesi değildir. Orada ihtimaller toprağa gömülür, henüz yaşanmamış bir hayat dünyadan eksilir ve çocukla birlikte yarın da küçülür.
Irak’taki çocuk ölümleri de daha önce aynı paranteze alınmıştı. 2003'te “demokrasi götürmek” adına başlayan işgalde ABD kuvvetlerinin komutanı olan Tommy Franks’a, Şair Faruk Hazar Basralı bir çocuğun, Ömer’in ağzından bir mektup yazdı. Ömer o mektubun bir yerinde olup biteni şöyle dile getirmişti:
Bu zulüm yerde kalmaz
Yemin olsun ki asra
Önce mevtül insanlık
Sonra harabül Basra
Bu dizeler, iş işten geçtikten sonra gelen yardım için söylenen “Bâde harâbi’l-Basra” deyimini, yani “Basra yıkıldıktan sonra” sözünü tersinden kurar ve sırayı değiştirerek Basra’dan önce insanlığın öldüğünü söyler. Şiirdeki ilk ölüm böylece bir şehrin değil, o şehrin yıkılmasına razı olan vicdanın ölümü olarak ortaya çıkar, binalar ancak bundan sonra çöker. “Yemin olsun ki asra” dizesi bu okumaya bir katman daha ekler, çünkü “asra” hem çağa edilmiş bir yemin gibi okunabilir hem de insanın zarar içinde olduğunu söyleyen Asr suresinin açılışını hatırlatır. İki okumada da çocuk, bu zulmün yerde kalmayacağına zamanı tanık tutarak yemin eder. Mektubun başka bir yerinde Ömer bu çöküşü kendi bedeni üzerinden anlatır:
Babamla söylediğim son dua dilimde
Ayaklarım hastanede
Ve giymeye kıyamadığım ayakkabılar
Elimde kaldı...
Şairin Ömer’e verdiği bu seste çocuk, insan haklarını sahte vicdan raporlarından değil, bizzat bedeninden öğrenmiştir. Demokrasi onun için artık bir kavram değil, palet sesidir, tank gürültüsüdür, çığlıktır, ağıttır. Bir işgalin kendine verdiği ad, o adın altında ezilen çocuğun dilinde bambaşka bir anlama bürünür.
Çocuklar bunu, içinde top oynamak zorunda kaldıkları yıkıntılarda öğrenir. Savaş, çocukların ruhunda sessiz bir miras bırakır. Korku normalleşir, şiddet dile dönüşür, ölüm sıradanlaşır ve çocuk giderek dünyanın böyle bir yer olduğuna ikna olur. Bu ikna yalnızca travma üretmez, fail de üretir. Çünkü dünyanın böyle bir yer olduğuna inanan çocuk, şiddeti, güçle kurulan ilişkileri ve hayatın ucuzluğunu da doğal düzenin bir parçası olarak benimser. Bugün enkazın altından çıkarılan mağdur çocuk ile yıllar sonra başkasına silah doğrultan genç, aynı çocukluktan geçmiş olabilir.
Bu ihtimal yalnızca bombaların düştüğü yerlerde gerçekleşmez, savaşın olmadığı ülkelerde de aynı düzen başka biçimlerde yeniden üretilir. Amerika’da silah kültürüyle büyüyen, oyunla değil hedef tahtasıyla tanışan, sosyal bağdan önce tetik mekanizmasını öğrenen çocuklar bunun bir örneğidir. Türkiye’de son yıllarda çocukların başka çocuklar tarafından öldürüldüğü birçok olay da bu düzenin nasıl fail ürettiğini göstermektedir. Bu çocukların önemli bir kısmı yoksul mahallelerde büyümüştür, suçun normalleştiği bir döngüye sıkışmış, uyuşturucu, silah ve intikam kültürüyle yoğrulmuştur. Psikopatlık diye etiketlenen eylemlerin arkasına bakıldığında çoğu zaman yalnızlıkla, ihmalle ve eşitsizlikle örülmüş bir çocukluk bulunur. Şiddeti patolojiye indirgemek, onu üreten düzeni temize çekmenin en kolay yoludur.
O düzenin en sessiz yüzü ise bu çocukların büyüdüğü yoksul mahallelerde, kimsenin savaş adını vermediği bir gündelik hayatın içinde işler. Yıkım yalnızca bombanın açtığı çukur değildir, çocuğun gündelik hayatını kuran her şeyin birer birer yitirilmesidir. Bombanın yıktığı bir bina ile yoksulluğun çökerttiği bir ev elbette aynı şey değildir, ama ikisinin de çocuktan aldığı şey birbirine benzer. Aynı adaletsizlik ikliminde, bir yerde çocuk bombayla tanışırken, başka bir yerde geçimle, borçla, mesaiyle tanışır. Çocukluğu erkenden kapatan kapılar farklıdır ama ardındaki zorunluluk benzerdir.
Sosyoekonomik eşitsizlik çocukluğu, çocuğun taşıyamayacağı bir yüke dönüştürür. Çocuk işçiliği bu yüzden bir tercih değil, çöken bir düzenin çocuklara bıraktığı son görevdir. Okul çantası yerine yük taşıyan eller, oyunu değil hayatta kalmayı öğrenir. Yoksulluk yalnızca cebin değil, ihtimallerin ve geleceğin de sınırlarını çizer. Hayatta kalmayı erken öğrenen çocuk, güçlünün haklı, zayıfın ezilen olduğu bir dünyanın kurallarını da erken öğrenir. Atölye köşesinde geleceğini bırakan çocuk, yıllar sonra aynı atölyede başka bir çocuğu çalıştıran usta olabilir. Bombayla susturulmuş hayaller de makine gürültüsünde duyulmayan çocukluk da aynı sessizliğe gömülür. O sessizlik büyüdüğünde ya içe kapanan bir kırgınlığa ya da dışa vuran bir öfkeye dönüşür.
O çocuklar büyüyecek. Kimi enkazdan çıkacak, kimi sığınaktan, kimi atölyeden, fabrikadan. Ne gördülerse onu olağan sayacak, ne yaşadılarsa dünyayı ona göre tanıyacaklar. Bir gün dönüp bize bakacaklar ve sustuğumuz her anı, çevirdiğimiz her başı, “bana ne” diyerek önünden geçtiğimiz her enkazı soracaklar. Belki soracak kadar sakin ve olgun kalmış olacaklar, belki de sormaya gerek görmeyecek kadar sertleşmiş olacaklar... Hangisinin olacağını içinde büyüdükleri yıkıntılar kadar, o yıkıntıların önünden geçerken bizim neye razı olduğumuz da belirleyecek. Zaman kum saatindeki taneler gibi akıp gitmiyor. Kum saati ters çevrilip yeniden başlatılabilir, bir çocuğun hafızası ise ters çevrilemez. Bugün bırakılan ve bile isteye görmezden gelinen her iz orada birikiyor ve bir gün o hafızaya baktığımızda, insanlık adına ne yaptıysak onu yanıt olarak bulacağız.
Şiirler. “Mendilimde Kan Sesleri”, Edip Cansever. “Basralı Ömer’in Tommy Franks’a Mektubu”, Faruk Hazar.



Yorumlar