Papalar ve Din Adamlarının Dünya Malıyla İmtihanı
” Erdemin bile sınırlara ihtiyacı vardır.” Montesquieu, Kanunların Ruhu, XI. Kitap, IV. Bölüm.
Papa Françis’in ölümünün ardından kişisel servetinin yüz dolardan ibaret olduğu haberi kısa sürede sosyal medya hesaplarından dolaşıma sokuldu. Rakamın dayanağı, ünlülerin servetini tahmin eden Celebrity Net Worth sitesiydi; rakamı doğrulayan bir hesap dökümü ise gösterilemedi. Aynı günlerde başka yayınlar, papalık makamının kullanımına sunduğu varlıkları da hesaba katarak on altı milyon, hatta yüz milyon dolarlık tahminler yaptı. Tek bir adamın serveti, hangi malın ona ait sayıldığına göre yüz dolarla yüz milyon dolar arasında gidip geliyordu.
Servet tahminleri arasındaki bu fark bir yana, Françis’in sadeliği tpek çok haberde ortak bir övgü konusu olarak manşetlerdeydi. Kişisel servetin tutarı belirsizliğini korurken dinî makamın dünya malıyla ilişkisi, başındaki kişinin kendine ayırdığı pay üzerinden anlatılıyordu. Böylece kurumun kaynaklarının nasıl kullandığı sorusunun karşısına bir karakter portresi konuyordu.
Kanon Hukuku’nun 1256. maddesi mülkiyeti, malı hukuka uygun biçimde edinmiş tüzel kişiye bağlar; 1273. madde ise papayı kilise mallarının en üst yöneticisi ve gözeticisi olarak tanımlar. Yani, idare çeşitli yöneticiler ve kurumlar eliyle yürürken papa bu düzenin en tepesindeki belirleyici ve yetkili kişidir.
Papa Françis, 16 Mart 2013’te gazetecilere adını Assisili Francesco’dan aldığını anlatmış ve yoksullar için yoksul bir kilise istediğini açıkça ifade etmişti. Apostolik Saray’daki papalık dairesi yerine de Santa Marta misafirhanesinde yaşamayı tercih etmişti. 2020 sonunda ise Devlet Sekreterliği fonlarının Apostolik Makam Mülkleri İdaresi’ne (APSA) devrini kararlaştırdı. 2021’de Vatikan’dan maaş alan kardinallerin ücretleri Françis'in kararıyla yüzde on azaltıldı, 2023’te kardinallerin ve üst düzey yöneticilerin Vatikan’a ait dairelerde bedelsiz ya da indirimli oturmasına ise son verildi. Mevcut kira sözleşmeleri süreleri dolana kadar korunurken kararın gerekçesinde, kurumun görevlerine daha fazla kaynak ayırmak için taşınmaz gelirlerinin artırılması gerektiği yazıyordu.
2021’de yayımlanan kayıtlarda APSA’nın İtalya’da yönettiği taşınmaz birimi sayısı 4.051 olarak görünüyordu. Reuters’ın aktardığı verilere göre bunların yaklaşık yüzde 14’ü piyasa fiyatından kiraya verilmişti. Yaklaşık yüzde 40’ı okul, manastır ve hastane gibi kurumsal amaçlarla kullanılıyordu. APSA’nın aynı yıl yayımladığı bütçe, Paris ve Londra’daki prestijli mülklerden alınan kiralar sayesinde, Aziz Petrus Meydanı’nın sütunlarına birkaç adım mesafedeki Palazzo Migliori’nin Papalık Sadaka Dairesi’ne bedelsiz kullanıma bırakılabildiğini yazıyordu.. Evsizler bu binada barınıyordu.
Palazzo Migliori örneği APSA’nın yayımladığı hesabın içinde yer alıyordu. Londra’daki yatırım ise bu hesabın dışında duruyordu. Bu yatırımı 2014’te, doğrudan papaya bağlı Devlet Sekreterliği başlatmıştı. Savcılık bu işlemde Vatikan’ın zararını en az 139 milyon avro olarak hesapladı. Françis soruşturma sırasında savcılara özel yetkiler verdi. Aralık 2023’te bir kardinal ilk derecede beş buçuk yıl hapis cezasına çarptırıldı. İlk hükmün hukuki sonuçlarını bütünüyle kaldırmayan temyiz mahkemesi, 17 Mart 2026’da usul hataları nedeniyle yargılamanın bir bölümünün yenilenmesine karar verdi.
Bu tabloda Santa Marta misafirhanesindeki sadeliği Londra yatırımındaki zimmetin kamuflajı yapmak, duvardaki küfü oda spreyiyle gidermeye çalışmaktır.
Benzer bir durum Türkiye’de, başka bir dinî makamın harcamasında yaşanmıştı. Bu kez gündemin merkezinde kişinin sadeliği değil, Diyanet İşleri Başkanı’nın kullandığı Audi A8 duruyordu. Başkanlık, 30 Nisan 2024’te bu aracın yoğun şehir dışı programları nedeniyle kiralandığını açıkladı. Audi A8, Tasarruf Tedbirleri Genelgesi kapsamında 17 Mayıs 2024’te iade edildi. Başkanlığın açıkladığı diğer tedbirler arasında hizmet içi eğitimlerin kurum mekânlarında ve uygun olanlarının çevrim içi yapılması, zorunlu olmayan demirbaş alımlarının durdurulması da vardı. Aynı kurumun 16 Ağustos 2024 tarihli hutbesinde ise suyun bir damlasını bile israf etmemek öğütleniyordu.
Roma’da haberler Françis’i, kendine ne kadar az harcadığıyla ölçtü. Ankara’da tartışmanın yönü, Diyanet’in kiraladığı Audi A8’e çevrildi. Başkanlık buna önce ihtiyaç diyerek cevap verdi, ardından aracı iade etti. Yani on yedi günde gerekçe değişti, karşılanacak ihtiyaç, vazgeçilecek masrafa dönüşmüş oldu.
Euronews’in 26 Nisan 2025 tarihli cenaze haberinde Françis’in burnu yıpranmış siyah pabuçlarını sade hayatının simgesi olarak sunması, yazının başındaki yoksulluk portresini tamamlayan en çarpıcı kadrajdı. Övgünün dayanağı bu kez bir tahmin değil, aşınmış bir eşyaydı; öne çıkarılan ölçü, papanın dünyevi olandan ne kadar elini çekmiş olmasıydı. Makamın dünyevi olana ne kadar tamah ettiği ise pabucun dışında kalıyordu.
Bir çift pabuca bir hayatın hatırasını yüklemek, geride kalan inananlar için anlaşılır bir vefaydı ve o pabuçlar 26 Nisan'da sahibiyle birlikte Santa Maria Maggiore'deki mezara indi. Makam ise Londra davasıyla, Paris'teki mülküyle, binlerce taşınmazıyla ve bütün hesabıyla on iki gün sonra seçilen yeni papaya devredildi. Montesquieu'nün erdemin bile sınırlara ihtiyacı olduğunu söyleyen cümlesi bu devir teslimde somut bir karşılık buldu, çünkü Françis'in kendine koyduğu ölçü onun hayatıyla birlikte sona ermiş, kurumun harcamalarını bağlayacak ölçü ise yayımlanan bütçelere, bağımsız denetime ve mahkeme kararlarına kalmıştı. Bu yüzden Françis'in tevazusunun kurumda bir iz bırakıp bırakmadığı bugün o pabuçlarda değil, ancak Vatikan'ın yıllık bilançolarında okunabilir.



Yorumlar